Trong số báo hôm qua, nhà nghiên cứu Cao Tự Thanh đã phân tích nguồn gốc tội ác xuất phát từ nhiều cấu trúc xã hội đan xen nhau và xã hội chưa có chuẩn mực làm mẫu số chung.
Như vậy, từ nhãn quan xã hội học, đô thị học đã có thể thực hiện phối kết với các nhận định khoa học liên quan đến tâm lý học, tội phạm học, luật học, giáo dục – thông tin để tìm ra giải pháp dài hạn cho việc xây dựng chuẩn mực đạo đức xã hội và thiết chế phòng chống tội phạm sát nhân. Trong khuôn khổ một chuyên đề báo chí chỉ có thể nêu lên những góc nhìn khái quát về nguồn gốc phát sinh và gia tăng tội phạm sát nhân. Bài phỏng vấn sau đây là bài cuối của chuyên đề và hy vọng từ sự quan tâm của nhiều chuyên gia liên ngành, sắp tới sẽ có những nghiên cứu chuyên sâu…
Quản lý yếu kém làm cơ chế lệch chuẩn xã hội càng thêm phức tạp
. Theo như ông phân tích thì các chuẩn mực chính thống làm hệ quy chiếu, mẫu số chung hiện nay ở nước ta cũng không phải là chuẩn mực nốt?
+ Đúng. Vì nó chưa hoàn toàn phù hợp và nhất là không được thực hiện nghiêm ngặt và triệt để. Nếu ví những cấu trúc xã hội khác nhau như những sứ quân thì giống như xã hội đang có 12 sứ quân, một sứ quân khác đứng lên dẹp loạn nhưng không dẹp được nên lại trở thành sứ quân thứ 13. Sự lệch chuẩn xã hội luôn mang tính chất lan truyền, xã hội càng phức tạp thì sự lan truyền ấy càng phức tạp. Chuyện này giống như tia sáng đi qua một tấm kính, ít nhiều bị lệch đi nhưng chỉ gãy một nhát thôi (quang học gọi là khúc xạ). Nhưng khi ghép hai tấm kính dày-mỏng, trong-đục khác nhau lại thì nó vừa gãy nhát đầu lại gãy tiếp nhát nữa, làm cho độ khúc xạ phức tạp hơn. Có thể nói sự quản lý yếu kém của chính quyền càng làm phức tạp thêm cơ chế khúc xạ ấy, vì đã ghép thêm vào đó một tấm kính không có năng lực điều chỉnh tương đồng.
Khi chuẩn mực xã hội đã lệch lạc, méo mó thì người ta khó mà quan tâm tới cộng đồng, mà một xã hội bình thường lại luôn đòi hỏi mọi người phải quan tâm tới lợi ích cộng đồng mới bảo vệ được lợi ích cá nhân. Cô vứt rác ra đường, tôi và nhiều người ở các nhà bên cạnh cũng vứt rác ra đường thì chúng ta sẽ cùng sống trong một khu phố đầy rác.
Hệ giá trị chung bị tan rã
. Vậy những chuyện chẳng đáng gì cả vẫn đánh nhau, chém nhau là bắt nguồn từ…?
+ Từ hệ giá trị chung bị tan rã. Những chuyện như nhìn mặt thấy ghét: đánh, mời nhậu không uống: chém!… đều là dấu hiệu của một xã hội bị nguyên thủy hóa. Ở đó, nhiều quan hệ lẽ ra phải chặt chẽ trở nên lỏng lẻo, con người dễ hành động theo bản năng hơn. Vì không bị chế định đủ mức cần thiết nên con người dễ buông thả theo khả năng và sở thích của mình. Các chế định xã hội càng thiếu hiệu lực thì cái tôi cá nhân càng có xu hướng mở rộng tới mức phi lý. Nếu cá nhân ấy có ưu thế gì đó thì y càng dễ làm càn. Một thiếu úy cảnh sát cậy thần cậy thế múa kiếm ở sân bay, lúc bị giữ còn hùng hổ nói chỉ làm việc với người lãnh đạo cao nhất ở thành phố Đà Nẵng thôi. Vị lãnh đạo ấy thì có quyền hành gì với sân bay mà y cũng nổ tung tóe như thế? Y không đủ sức làm càn bằng kiếm nên dùng bạo lực mồm đấy.
. Tại sao có nhiều người biết vi phạm có thể bị pháp luật trừng trị nhưng vẫn cứ làm?
+ Bởi vì có thể họ không bị trừng trị.
. Thực tế vẫn bị trừng trị đó chứ?
+ Hoặc là không, hay không ăn thua. Xác suất 50/50. Balzac có nói pháp luật là một tấm mạng nhện, lũ ruồi to thì qua khỏi, lũ ruồi nhỏ thì bị vướng lại. Tôi mà là chính quyền thì gã thiếu úy côn đồ kia phải lãnh án tù giam cùng một khoản tiền phạt tương xứng với thứ oai phong lưu manh của y chứ không chỉ bị tước quân tịch mà thôi đâu. Pháp luật được đặt ra là để bảo vệ cho người yếu không bị kẻ mạnh hiếp đáp, người ngu không bị kẻ khôn lừa gạt mà thực thi pháp luật như thế là để bảo vệ ai?
Chưa xác định được con đường
|
Tội phạm vị thành niên nói chung tại TP.HCM qua các năm - Năm 2004: 1.135 đối tượng - Năm 2005: 1.181 đối tượng - Năm 2006: 1.237 đối tượng - Năm 2007: 1.291 đối tượng - Năm 2008: 1.390 đối tượng Trình độ học vấn của tội phạm vị thành niên (Nghiên cứu trên 3.307 người - Không biết chữ: 9,82%. - Tiểu học: 23,64%. - Phổ thông cơ sở: 14,24%. - Phổ thông trung học: 22,28%. |
. Ông cho rằng sự lạc hậu về giáo dục – thông tin cũng góp phần đẩy xã hội đến chỗ phi quy chuẩn?
+ Mục tiêu giáo dục của xã hội hiện đại là trang bị kiến thức, kỹ năng để mọi người có thể bước vào đời một cách bình đẳng chứ không phải để biến họ thành công cụ của hệ thống chính trị. Hệ thống giáo dục – thông tin hiện đại phải góp phần đặt nền tảng tri thức cho năng lực sống của mọi người để họ có thể tham gia giải quyết các vấn đề của đất nước, cần có sự độc lập nhất định mới có thể phản biện tích cực với hệ thống chính trị, tác động tốt tới sự phát triển xã hội. Trước 1945, Nam kỳ thuộc Pháp là khu vực duy nhất có phong trào cộng sản công khai, có thể đấu tranh bằng cả báo chí, nghị trường chính vì được quản lý theo quy chế thuộc địa, có điều kiện giáo dục – thông tin gần với chính quốc nhất Việt Nam đấy.
Hơn 30 năm qua, chúng ta vẫn chưa san bằng được sự chênh lệch giữa các nhóm xã hội về dân trí bằng hoạt động giáo dục – thông tin. Cho nên nước ta bây giờ có những người đạt tới tầm quốc tế về mặt tri thức nhưng cũng có những người không biết tới cả những khái niệm pháp luật cơ bản nhất.
. Có nghĩa là sự quản lý của chính quyền còn nhiều thiếu sót?
+ Với tư cách là hệ thống chính trị chính thống của quốc gia thì nhà nước còn thiếu một nền tảng hành chính minh bạch và pháp lý nhất quán. Còn với tư cách là một bộ máy hành chính thì nó còn rất lạc hậu về quan niệm và kỹ thuật quản lý, dễ đánh đồng quản lý với kiểm soát và kiểm soát với ngăn cấm nên lệnh cấm càng nhiều thì vi phạm càng tăng, thậm chí nhiều nhân viên và cơ quan nhà nước cũng vi phạm. Vì trình độ quản lý chưa được nâng lên tương xứng với các nhu cầu phát triển của xã hội và đất nước nên chính quyền hay hướng tới giới hạn các nhu cầu ấy trong phạm vi năng lực quản lý có hạn của mình, có khi còn hành xử một cách tùy tiện, ngẫu hứng, kiểu như toan ra lệnh ngực lép, thân lùn không được điều khiển xe máy, suýt nữa đã khoác cho bao nhiêu người một cái tội trời ơi. Còn có chuyện nhân cách và trình độ của không ít người trong bộ máy công quyền nữa… Tóm lại, có nhiều điều phải chấn chỉnh lắm.
. Xin cảm ơn ông.
THANH MẬN thực hiện
Theo báo Pháp luật
Ý KIẾN CỦA BẠN ĐỌC